Xitoylik olimlar dengiz suvidan uran ajratib olish uchun oʻz-oʻzidan harakatlanuvchi material yaratdilar
Xitoy tadqiqotchilari suvda mustaqil harakatlana oladigan va yorugʻlik energiyasidan foydalanib uranni ajratib oladigan yangi turdagi materialni ishlab chiqdilar.
Ushbu ish Xitoy fanlar akademiyasi tizimidagi Sinxay tuz koʻllari instituti bazasida amalga oshirildi va dengiz muhitidan strategik resurslarni qazib olish texnologiyalarini rivojlantirishda muhim qadam hisoblanadi.
Ishlanmaning asosida metall-organik karkas, yaʼni MOF-struktura yotadi. U yorugʻlikni harakatga aylantiradi. Shu tufayli material mikromotor sifatida ishlaydi — suvda faol harakatlanib, uran ionlarini ushlab qoladi. Anʼanaviy sorbentlardan farqli oʻlaroq, ular odatda harakatsiz boʻlib, moddalar bilan tasodifiy toʻqnashuvga bogʻliq boʻladi. Yangi tizim esa mustaqil ishlab, jarayon samaradorligini oshiradi.Tadqiqot rahbari Yunsyuan Chjouning taʼkidlashicha, yorugʻlik bilan boshqariladigan mikromotorlar avval ham oʻrganilgan, ammo ularni aynan uran ajratishda qoʻllash hali yetarlicha tadqiq etilmagan.
Jamoa diametri taxminan 2 mikrometr boʻlgan mikrozarrachalarni yaratdi — bu inson sochidan ancha ingichka. Ushbu gʻovak tuzilmalar gubkaga oʻxshaydi va suv muhitida kimyoviy barqarorlikka ega boʻlib, uzoq vaqt ishlay oladi.Mikromotorlarning harakati kam miqdordagi vodorod peroksidi hisobiga taʼminlanadi — u reaksiyani boshlab, tortish kuchini hosil qiladi.
Zarrachalar tezligi taxminan soniyasiga 7 mikrometrga yetadi, bu ularga faqat suzib yurish emas, balki faol harakat qilish imkonini beradi. Yorugʻlik taʼsirida tezlik qariyb ikki barobar oshadi va qoʻshimcha “quyosh impulsi”ni taʼminlaydi.Laboratoriya sharoitida tizim uranni ajratib olishda yuqori samaradorlikni koʻrsatdi — bir gramm materialgacha 406 milligramm uran.
Uran ushlab olingach, barqaror mineral shaklga oʻtkaziladi, bu uni keyinchalik ajratish va xavfsiz saqlashni osonlashtiradi.
Chjouning soʻzlariga koʻra, ushbu konsepsiyani rubidiy va seziy kabi boshqa strategik elementlarni ajratib olish uchun ham kengaytirish mumkin. Biroq texnologiya hozircha rivojlanishning dastlabki bosqichida boʻlib, uni sanoat miqyosiga olib chiqishda jiddiy muammolar mavjud.
